કેનેડી હોલમાં સરસ્વતી વંદના, ‘જય શ્રીરામ’ અને ‘હર હર મહાદેવ’ના નારાઓ બાદ નવા પ્રશ્નો

રિપોર્ટ: એસ. મુનીર

અલીગઢ: અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી (એએમયુ)ના ઐતિહાસિક કેનેડી હોલમાં યોજાયેલા મંડળીય બાગાયત વિકાસ સેમિનાર બાદ યુનિવર્સિટી કેમ્પસ અને સોશિયલ મીડિયા પર નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. કાર્યક્રમ દરમિયાન સરસ્વતી વંદના, સરસ્વતી પૂજન તેમજ “જય શ્રીરામ” અને “હર હર મહાદેવ”ના નારાઓ ગુંજતા યુનિવર્સિટીની પરંપરા અને ઓળખ અંગે પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. સાથે જ એએમયુ પ્રશાસનની ભૂમિકા પણ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે.

કાર્યક્રમ પછી વધતી પ્રતિક્રિયાઓ વચ્ચે એવી ધારણા ઉભી થઈ રહી છે કે યુનિવર્સિટી પ્રશાસન હવે પોતાને આ સમગ્ર કાર્યક્રમથી અલગ દર્શાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકોમાં પ્રશ્ન ઉઠી રહ્યો છે કે જો કાર્યક્રમ યુનિવર્સિટીની મંજૂરીથી કેનેડી હોલમાં યોજાયો હતો, તો હવે તેનાથી અંતર રાખવાની જરૂર શા માટે અનુભવાઈ રહી છે?

માહિતી મુજબ, કાર્યક્રમ પહેલાં કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ પ્રશાસનને આવેદનપત્ર આપીને વાંધો નોંધાવ્યો હતો. વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે પ્રોક્ટર કચેરી તરફથી તેમને ખાતરી આપવામાં આવી હતી કે આ કોઈ રાજકીય કાર્યક્રમ નથી, પરંતુ ખેડૂતો અને બાગાયત વિકાસ સાથે જોડાયેલ સરકારી કાર્યક્રમ છે. જોકે કાર્યક્રમ દરમિયાન જોવા મળેલા દૃશ્યો અને નારાબાજીએ તે ખાતરી પર પ્રશ્નચિહ્ન મૂકી દીધું છે.

યુનિવર્સિટીના નિયમો અનુસાર કેનેડી હોલમાં કોઈપણ કાર્યક્રમ માટે સાંસ્કૃતિક શિક્ષણ કેન્દ્ર (CEC)ના નિયામકની મંજૂરી જરૂરી હોય છે. તેથી મંજૂરી પ્રક્રિયા અને પ્રશાસકીય જવાબદારી અંગે પણ ચર્ચા તેજ બની છે.

આ દરમિયાન મીડિયા સાથે વાત કરતાં એએમયુની મીડિયા ઇન્ચાર્જ અને જનસંપર્ક અધિકારી પ્રોફેસર વિભા શર્માએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ યુનિવર્સિટીનો કાર્યક્રમ નહોતો, પરંતુ રાજ્ય સરકારનો કાર્યક્રમ હતો અને યુનિવર્સિટીએ માત્ર સ્થળ ઉપલબ્ધ કરાવ્યું હતું. જોકે કેમ્પસમાં ઘણા લોકો આ સ્પષ્ટીકરણને કાર્યક્રમ પછીના “ડેમેજ કન્ટ્રોલ” તરીકે જોઈ રહ્યા છે.

પ્રોફેસર વિભા શર્માએ એમ પણ જણાવ્યું કે તેઓ પોતે કાર્યક્રમમાં હાજર નહોતાં. ત્યારબાદ કેમ્પસમાં એ પ્રશ્ન પણ ઉઠવા લાગ્યો છે કે જો યુનિવર્સિટી પરિસરમાં એટલો મહત્વપૂર્ણ સરકારી કાર્યક્રમ યોજાયો હતો, તો શું સંબંધિત યુનિવર્સિટી અધિકારીઓ તેમાં હાજર નહોતા?

બીજો એક મુદ્દો એ પણ છે કે યુનિવર્સિટીના જનસંપર્ક વિભાગ દ્વારા કાર્યક્રમ અંગે કોઈ સત્તાવાર પ્રેસ નોંધ બહાર પાડવામાં આવી નહોતી, જ્યારે સામાન્ય રીતે યુનિવર્સિટીમાં યોજાતા મહત્વપૂર્ણ કાર્યક્રમોની માહિતી મીડિયાને આપવામાં આવે છે. આ બાબતે પણ અનેક નવા પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે.

કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ, પૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ અને યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલા લોકોનું માનવું છે કે આ પ્રકારનો કાર્યક્રમ એએમયુની પરંપરાઓ અને તેના સ્થાપક સર સૈયદ અહમદ ખાનના વિચારો સાથે સુસંગત માનવામાં આવી શકે નહીં. તેમનું કહેવું છે કે કાર્યક્રમનો યુનિવર્સિટીની શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ સાથે સીધો સંબંધ નહોતો, તેથી મંજૂરી આપતા પહેલાં તમામ પાસાઓ પર ગંભીરતાથી વિચારવું જોઈએ હતું.

સોશિયલ મીડિયા પર પણ આ મુદ્દે તીવ્ર પ્રતિક્રિયાઓ જોવા મળી રહી છે. ઘણી પોસ્ટોમાં યુનિવર્સિટી પ્રશાસન પર સંસ્થાની ઐતિહાસિક ઓળખ અને પરંપરાઓની અવગણના કરવાનો આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે. સાથે જ એએમયુ ટીચર્સ એસોસિએશન, વિદ્યાર્થી સંગઠનો અને અન્ય જૂથોની મૌનતા પર પણ પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે શુક્રવારે યોજાયેલા આ સરકારી કાર્યક્રમમાં ઉત્તર પ્રદેશ સરકારના બાગાયત અને કૃષિ બજારકરણ રાજ્યમંત્રી દિનેશ પ્રતિપ સિંહ મુખ્ય અતિથિ તરીકે હાજર રહ્યા હતા. તેમના સંબોધન દરમિયાન “ભારત માતા કી જય” સાથે “જય શ્રીરામ” અને “હર હર મહાદેવ”ના નારાઓ પણ લગાવવામાં આવ્યા હતા. કેટલાક નિરીક્ષકોનો દાવો છે કે એએમયુના ઇતિહાસમાં પહેલીવાર કોઈ સત્તાવાર મંચ પરથી આવા નારા સંભળાયા છે.

કાર્યક્રમમાં મોટી સંખ્યામાં ભગવા ગમછા ધારણ કરેલા લોકો પણ હાજર હતા. આ સંદર્ભમાં વર્ષ 2018ના યુનિવર્સિટીના એક કાર્યાલય આદેશનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેમાં કેમ્પસમાં કોઈ રાજકીય પક્ષ અથવા સંગઠન સાથે જોડાયેલા પ્રતીકો અને ઓળખના પ્રદર્શન પર પ્રતિબંધની વાત કરવામાં આવી હતી. હવે કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકો આ મામલે વિગતવાર તપાસની માંગ કરી રહ્યા છે.

કાર્યક્રમ બાદ રાજકીય પ્રતિક્રિયાઓ પણ સામે આવી છે. સમાજવાદી પાર્ટીએ આરોપ લગાવ્યો છે કે એક સરકારી કાર્યક્રમને રાજકીય રંગ આપવામાં આવ્યો. બીજી તરફ પોતાના સંબોધનમાં દિનેશ પ્રતિપ સિંહે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથની સરકારનો ઉલ્લેખ કરતાં પોતાને સનાતન ધર્મના અનુયાયી ગણાવ્યા અને ભારતીય સંસ્કૃતિના પ્રચાર-પ્રસારની વાત કરી.

કાર્યક્રમ દરમિયાન મથુરાથી આવેલા કેટલાક ખેડૂતો દ્વારા ગિરિરાજજી અને બાંકે બિહારીલાલના જયકારાઓ પણ લગાવવામાં આવ્યા હતા. નોંધનીય છે કે કેનેડી હોલમાં યોજાતા મોટા ભાગના કાર્યક્રમો પરંપરાગત રીતે પવિત્ર કુરઆનના પાઠથી શરૂ થાય છે અને યુનિવર્સિટી તરાનાથી પૂર્ણ થાય છે. આવા સંજોગોમાં આ કાર્યક્રમે કેમ્પસમાં નવી ચર્ચાને જન્મ આપ્યો છે.

હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ જ છે કે જો પ્રશાસનને કાર્યક્રમની પ્રકૃતિ અંગે અગાઉથી જાણ હતી, તો મંજૂરી કેમ આપવામાં આવી? અને જો મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, તો હવે તેનાથી અંતર બનાવવાનો પ્રયાસ શા માટે જોવા મળી રહ્યો છે? હાલમાં એએમયુ કેમ્પસમાં આ જ પ્રશ્નો ચર્ચાનો મુખ્ય વિષય બન્યા છે.

આ મુદ્દે પ્રોફેસર વિભા શર્માનો ટેલિફોન દ્વારા સંપર્ક કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ તેમનો સંપર્ક થઈ શક્યો નહોતો.