केनेडी-सभागारे सरस्वती-वन्दना, “जयश्रीराम” तथा “हर हर महादेव” इति घोषाणां पश्चात् नूतनाः प्रश्नाः उद्भूताः
वार्ताहरः – एस्. मुनीर
अलीगढम्। अलीगढ-मुस्लिम-विश्वविद्यालयस्य (ए.एम्.यू.) ऐतिहासिके केनेडी-सभागारे आयोजितस्य मण्डलीय-उद्यान-विकास-संगोष्ठ्याः अनन्तरं विश्वविद्यालय-परिसरे सामाजिक-माध्यमेषु च नूतना चर्चा आरब्धा अस्ति। कार्यक्रमे सरस्वती-वन्दना, सरस्वती-पूजनं तथा “जयश्रीराम” एवं “हर हर महादेव” इति घोषाणां निनादेन विश्वविद्यालयस्य परम्परा, अस्मिता च विषये अनेकाः प्रश्नाः समुत्थिताः सन्ति। प्रशासनस्य भूमिका अपि चर्चायाः केन्द्रविषयः अभवत्।
कार्यक्रमस्य अनन्तरं वर्धमान-प्रतिक्रियाणां मध्ये एषा धारणा प्रकटिता यत् विश्वविद्यालय-प्रशासनं अस्मात् सम्पूर्णात् आयोजनात् स्वं पृथक् प्रदर्शयितुं प्रयतते। छात्राः अध्यापकाः च पृच्छन्ति—यदि कार्यक्रमः प्रशासनस्य अनुमत्या केनेडी-सभागारे आयोजितः आसीत्, तर्हि अधुना तस्मात् दूरीकरणस्य आवश्यकता किमर्थम्?
सूचनानुसारं कार्यक्रमात् पूर्वं केचन छात्राः प्रशासनाय ज्ञापनपत्रं प्रदाय आपत्तिं व्यक्तवन्तः। छात्राणां कथनम् अस्ति यत् प्रॉक्टर-कायालयेन आश्वासनं दत्तम् आसीत् यत् एषः कश्चित् राजनैतिकः कार्यक्रमः नास्ति, अपितु कृषकाणां तथा उद्यान-विकासस्य सम्बन्धितः शासकीयः कार्यक्रमः अस्ति। किन्तु कार्यक्रमे दृश्यानि घोषणाश्च तस्मिन् आश्वासने प्रश्नचिह्नं स्थापितवन्तः।
विश्वविद्यालयस्य नियमानुसारं केनेडी-सभागारे कस्यापि कार्यक्रमस्य आयोजनाय सांस्कृतिक-शिक्षा-केन्द्रस्य (CEC) निदेशकस्य अनुमतिः अनिवार्या अस्ति। अतः अनुमतिप्रक्रिया तथा प्रशासनिक-उत्तरदायित्वस्य विषये अपि चर्चा तीव्रा जाता।
एतस्मिन् समये माध्यमैः सह वार्तालापे विश्वविद्यालयस्य मीडिया-प्रभारी जनसम्पर्क-अधिकारी च प्रोफेसर विभा शर्मा स्पष्टतया उक्तवती यत् एषः विश्वविद्यालयस्य कार्यक्रमः नासीत्, अपितु राज्य-सरकारस्य कार्यक्रमः आसीत्, विश्वविद्यालयेन केवलं स्थलम् उपलब्धं कृतम्। तथापि परिसरस्य बहवः जनाः एतत् स्पष्टीकरणं कार्यक्रमोत्तर “हानि-नियन्त्रण-प्रयत्नः” इति मन्यन्ते।
प्रोफेसर विभा शर्मा एतदपि उक्तवती यत् सा स्वयं कार्यक्रमे उपस्थित नासीत्। तदनन्तरं प्रश्नः अपि समुत्थितः यत् यदि विश्वविद्यालय-परिसरे एतादृशः महत्त्वपूर्णः शासकीयः कार्यक्रमः आयोजितः, तर्हि सम्बन्धिताः विश्वविद्यालय-अधिकारीणः तत्र उपस्थिताः किमर्थं नासन्?
अपरः महत्त्वपूर्णः विषयः अस्ति यत् विश्वविद्यालयस्य जनसम्पर्क-विभागेन कार्यक्रमस्य विषये कापि आधिकारिक-प्रेस-विज्ञप्तिः प्रकाशिताऽभूत् न। सामान्यतया विश्वविद्यालये आयोजितानां महत्त्वपूर्ण-कार्यक्रमाणां सूचना माध्यमेभ्यः प्रदीयते। एषा स्थितिः अपि नूतनान् प्रश्नान् जनयति।
केचन छात्राः, पूर्व-छात्राः तथा विश्वविद्यालयेन सम्बद्धाः जनाः मन्यन्ते यत् एतादृशः कार्यक्रमः विश्वविद्यालयस्य परम्पराभिः तथा संस्थापकस्य सर-सैयद-अहमद-खान-महोदयस्य विचारैः सह न सुसंगतः। तेषां मते कार्यक्रमस्य विश्वविद्यालयस्य शैक्षणिक-क्रियाकलापैः सह प्रत्यक्षः सम्बन्धः नासीत्, अतः अनुमतिः प्रदातुं पूर्वं सर्वेषां पक्षाणां गम्भीरतया विचारः करणीयः आसीत्।
सामाजिक-माध्यमेषु अपि अस्य विषयस्य विषये तीव्राः प्रतिक्रियाः दृश्यन्ते। अनेकासु पोस्ट्सु प्रशासनस्य उपरि संस्थायाः ऐतिहासिक-पहिचानस्य परम्पराणां च उपेक्षायाः आरोपः कृतः। ए.एम्.यू. शिक्षक-संघस्य, छात्र-संगठनानां तथा अन्येषां समूहानां मौनं प्रति अपि प्रश्नाः उत्थापिताः सन्ति।
उल्लेखनीयम् अस्ति यत् शुक्रवासरे आयोजिते अस्मिन् शासकीय-कार्यक्रमे उत्तरप्रदेश-सरकारस्य उद्यान-तथा-कृषि-विपणन-राज्यमन्त्री दिनेश-प्रताप-सिंहः मुख्यातिथिरूपेण उपस्थितः आसीत्। तस्य भाषणे “भारत माता की जय” इत्यस्य सह “जयश्रीराम” तथा “हर हर महादेव” इति घोषाः अपि उच्चारिताः। केचन पर्यवेक्षकाः वदन्ति यत् विश्वविद्यालयस्य इतिहासे प्रथमवारम् आधिकारिक-मञ्चात् एतादृशाः घोषाः श्रुताः।
कार्यक्रमे बहुसंख्यकाः भगव-वस्त्र-धारिणः जनाः अपि उपस्थिताः आसन्। अस्य सन्दर्भे २०१८ तमे वर्षे निर्गतस्य विश्वविद्यालयस्य कार्यालय-आदेशस्य उल्लेखः क्रियते, यस्मिन् परिसरस्य अन्तः कस्यापि राजनैतिक-दलस्य वा संगठनस्य चिह्नानां प्रदर्शनं निषिद्धम् उक्तम्। अधुना केचन छात्राः अध्यापकाः च अस्य विषयस्य विस्तृत-जाँचस्य मागं कुर्वन्ति।
कार्यक्रमस्य अनन्तरं राजनैतिक-प्रतिक्रियाः अपि प्राप्ताः। समाजवादी-दलेन आरोपः कृतः यत् शासकीय-कार्यक्रमाय राजनैतिक-रूपं दत्तम्। अन्यतः दिनेश-प्रताप-सिंहेन स्वभाषणे प्रधानमन्त्री नरेन्द्र-मोदी तथा मुख्यमन्त्री योगी-आदित्यनाथयोः शासनस्य उल्लेखः कृत्वा स्वं सनातन-धर्मस्य अनुयायी इति उक्तम् तथा भारतीय-संस्कृतेः प्रचार-प्रसारस्य आवश्यकता प्रतिपादिता।
कार्यक्रमे मथुरा-नगरात् आगतैः केचन कृषकैः “गिरिराज जी की जय” तथा “बाँके बिहारी लाल की जय” इति घोषाः अपि कृताः। ज्ञातव्यम् यत् केनेडी-सभागारे आयोजिताः अधिकांश-कार्यक्रमाः परम्परया पवित्र-कुरआन-पाठेन आरभन्ते तथा विश्वविद्यालय-गीतस्य गायनेन समाप्तिं यान्ति। अतः अयं कार्यक्रमः परिसरे नूतनां चर्चां जनितवान्।
अधुना प्रमुखः प्रश्नः एषः एव अस्ति—यदि प्रशासनं कार्यक्रमस्य स्वरूपं पूर्वमेव जानाति स्म, तर्हि अनुमतिः किमर्थं प्रदत्ता? यदि अनुमतिः प्रदत्ता आसीत्, तर्हि अधुना तस्मात् दूरीकरणस्य प्रयत्नः किमर्थं दृश्यते? एते एव प्रश्नाः सम्प्रति ए.एम्.यू. परिसरे चर्चायाः प्रमुख-विषयाः सन्ति।
अस्मिन् विषये प्रोफेसर विभा शर्मा-महोदयायाः दूरभाषेण सम्पर्कः स्थापयितुं प्रयत्नः कृतः, किन्तु ताभिः सह सम्पर्कः स्थापितुं न शक्यताम्।
