केनेडी हॉलमध्ये सरस्वती वंदना, ‘जय श्रीराम’ आणि ‘हर हर महादेव’ घोषणांनंतर नव्या प्रश्नांची चर्चा

रिपोर्ट : एस. मुनीर

अलिगड : अलीगड मुस्लिम विद्यापीठाच्या (एएमयू) ऐतिहासिक केनेडी हॉलमध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या मंडलीय उद्यान विकास परिसंवादानंतर विद्यापीठ परिसरात आणि सोशल मीडियावर नव्या चर्चेला सुरुवात झाली आहे. कार्यक्रमादरम्यान सरस्वती वंदना, सरस्वती पूजन तसेच “जय श्रीराम” आणि “हर हर महादेव”च्या घोषणा देण्यात आल्याने विद्यापीठाच्या परंपरा आणि ओळखीबाबत प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. त्याचबरोबर एएमयू प्रशासनाची भूमिकाही चर्चेचा विषय बनली आहे.

कार्यक्रमानंतर वाढत्या प्रतिक्रिया पाहता विद्यापीठ प्रशासन या संपूर्ण कार्यक्रमापासून स्वतःला दूर ठेवण्याचा प्रयत्न करत असल्याची भावना व्यक्त केली जात आहे. विद्यार्थी आणि प्राध्यापकांमध्ये असा प्रश्न विचारला जात आहे की, जर हा कार्यक्रम विद्यापीठाच्या परवानगीने केनेडी हॉलमध्ये आयोजित करण्यात आला होता, तर आता त्यापासून अंतर का ठेवले जात आहे?

माहितीनुसार, कार्यक्रमापूर्वी काही विद्यार्थ्यांनी प्रशासनाला निवेदन देऊन आक्षेप नोंदवला होता. विद्यार्थ्यांचे म्हणणे आहे की प्रॉक्टर कार्यालयाकडून त्यांना हे आश्वासन देण्यात आले होते की हा कोणताही राजकीय कार्यक्रम नसून शेतकरी आणि उद्यान विकासाशी संबंधित सरकारी कार्यक्रम आहे. मात्र, कार्यक्रमादरम्यान दिसून आलेली दृश्ये आणि घोषणाबाजीमुळे त्या आश्वासनावर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

विद्यापीठाच्या नियमांनुसार केनेडी हॉलमध्ये कोणताही कार्यक्रम आयोजित करण्यासाठी सांस्कृतिक शिक्षण केंद्राच्या (CEC) संचालकांची परवानगी आवश्यक असते. त्यामुळे परवानगी प्रक्रिया आणि प्रशासकीय जबाबदारीबाबतही चर्चा सुरू झाली आहे.

दरम्यान, माध्यमांशी बोलताना एएमयूच्या मीडिया प्रभारी आणि जनसंपर्क अधिकारी प्रा. विभा शर्मा यांनी स्पष्ट केले की हा विद्यापीठाचा कार्यक्रम नव्हता, तर राज्य सरकारचा कार्यक्रम होता आणि विद्यापीठाने केवळ सभागृह उपलब्ध करून दिले होते. मात्र, परिसरातील अनेक जण या स्पष्टीकरणाकडे कार्यक्रमानंतरची “डॅमेज कंट्रोल” मोहीम म्हणून पाहत आहेत.

प्रा. विभा शर्मा यांनी हेही सांगितले की त्या स्वतः कार्यक्रमाला उपस्थित नव्हत्या. यानंतर परिसरात हा प्रश्नही उपस्थित होऊ लागला आहे की, विद्यापीठ परिसरात इतका महत्त्वाचा सरकारी कार्यक्रम होत असताना संबंधित विद्यापीठ अधिकारी उपस्थित का नव्हते?

आणखी एक मुद्दा म्हणजे विद्यापीठाच्या जनसंपर्क विभागाकडून या कार्यक्रमासंदर्भात कोणतेही अधिकृत प्रसिद्धीपत्रक जारी करण्यात आले नाही. सामान्यतः विद्यापीठात होणाऱ्या महत्त्वाच्या कार्यक्रमांची माहिती माध्यमांना दिली जाते. या गोष्टीमुळेही अनेक नवे प्रश्न निर्माण झाले आहेत.

काही विद्यार्थी, माजी विद्यार्थी आणि विद्यापीठाशी संबंधित व्यक्तींचे म्हणणे आहे की अशा प्रकारचा कार्यक्रम एएमयूच्या परंपरा आणि संस्थापक सर सय्यद अहमद खान यांच्या विचारांशी सुसंगत मानला जाऊ शकत नाही. त्यांच्या मते, या कार्यक्रमाचा विद्यापीठाच्या शैक्षणिक उपक्रमांशी थेट संबंध नव्हता, त्यामुळे परवानगी देण्यापूर्वी सर्व पैलूंचा गांभीर्याने विचार होणे आवश्यक होते.

सोशल मीडियावरही या मुद्द्यावर तीव्र प्रतिक्रिया उमटत आहेत. अनेक पोस्टमध्ये विद्यापीठ प्रशासनावर संस्थेची ऐतिहासिक ओळख आणि परंपरा दुर्लक्षित केल्याचा आरोप करण्यात आला आहे. तसेच एएमयू टीचर्स असोसिएशन, विद्यार्थी संघटना आणि इतर गटांच्या शांततेवरही प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत.

उल्लेखनीय बाब म्हणजे शुक्रवारी झालेल्या या सरकारी कार्यक्रमात उत्तर प्रदेश सरकारचे उद्यान व कृषी विपणन राज्यमंत्री दिनेश प्रताप सिंह प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित होते. त्यांच्या भाषणादरम्यान “भारत माता की जय” सोबतच “जय श्रीराम” आणि “हर हर महादेव”च्या घोषणाही देण्यात आल्या. काही निरीक्षकांच्या मते, एएमयूच्या इतिहासात प्रथमच एखाद्या अधिकृत व्यासपीठावरून अशा प्रकारच्या घोषणा ऐकायला मिळाल्या.

कार्यक्रमात भगवे गमछे परिधान केलेले अनेक लोकही उपस्थित होते. या संदर्भात २०१८ मध्ये जारी करण्यात आलेल्या विद्यापीठाच्या एका आदेशाचा उल्लेख केला जात आहे, ज्यामध्ये परिसरात कोणत्याही राजकीय पक्ष किंवा संघटनेची चिन्हे अथवा प्रतीके प्रदर्शित करण्यास मनाई असल्याचे नमूद करण्यात आले होते. आता काही विद्यार्थी आणि प्राध्यापक या प्रकरणाची सविस्तर चौकशी करण्याची मागणी करत आहेत.

कार्यक्रमानंतर राजकीय प्रतिक्रिया देखील समोर आल्या आहेत. समाजवादी पक्षाने आरोप केला आहे की एका सरकारी कार्यक्रमाला राजकीय रंग देण्यात आला. दुसरीकडे, आपल्या भाषणात दिनेश प्रताप सिंह यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांच्या सरकारचा उल्लेख करत स्वतःला सनातन धर्माचा अनुयायी असल्याचे सांगितले आणि भारतीय संस्कृतीच्या प्रसारावर भर दिला.

कार्यक्रमादरम्यान मथुराहून आलेल्या काही शेतकऱ्यांनी गिरिराजजी आणि बांके बिहारीलाल यांच्या जयघोषही केले. विशेष म्हणजे केनेडी हॉलमध्ये आयोजित बहुतेक कार्यक्रम पारंपरिकरित्या पवित्र कुरआन पठणाने सुरू होतात आणि विद्यापीठ गीताने समाप्त होतात. त्यामुळे या कार्यक्रमाने परिसरात नव्या चर्चेला तोंड फोडले आहे.

आता सर्वात मोठा प्रश्न हा आहे की, जर प्रशासनाला कार्यक्रमाच्या स्वरूपाची पूर्वकल्पना होती, तर परवानगी का देण्यात आली? आणि जर परवानगी दिली होती, तर आता त्यापासून अंतर का ठेवले जात आहे? हेच प्रश्न सध्या एएमयू परिसरात चर्चेचे प्रमुख केंद्र बनले आहेत.

या संदर्भात प्रा. विभा शर्मा यांच्याशी दूरध्वनीवर संपर्क साधण्याचा प्रयत्न करण्यात आला, मात्र त्यांच्याशी संपर्क होऊ शकला नाही.