आग्रा.सिकंदरा येथील नहर वाली मशिदीचे खतीब मोहम्मद इक्बाल यांनी आजच्या जुम्म्याच्या प्रवचनात मौन (शांतता) याचे महत्त्व आणि त्याचे फायदे सविस्तरपणे स्पष्ट केले. त्यांनी आपल्या प्रवचनाची सुरुवात एका प्रसिद्ध हदीसने केली. ते म्हणाले—
“मन समत नजा” (तिर्मिजी, हदीस क्रमांक 2501),
अर्थात जो मौन पाळतो, तो मुक्ती प्राप्त करतो.
ते म्हणाले की मौनामध्ये मोठी बुद्धिमत्ता दडलेली असते. अनेक वेळा बोलण्यापेक्षा शांत राहणे अधिक फायदेशीर ठरते. मौन माणसाला अनेक अडचणी आणि वाद-विवादांपासून वाचवते. शांत राहण्याचा अर्थ असा की माणूस बोलण्याआधी विचार करतो, नियोजन करतो आणि मग विचारपूर्वक आपले मत मांडतो. अशा शब्दांमध्ये वजन असते आणि श्रोत्यांवर त्याचा अधिक प्रभाव पडतो.
खतीब मोहम्मद इक्बाल यांनी पवित्र कुरआनच्या सूरह अल-बकरा, आयत क्रमांक 83 चा उल्लेख करत सांगितले की अल्लाह तआला फरमावतो—
“लोकांशी चांगली भाषा बोला.”
त्याचप्रमाणे सहीह बुखारी, हदीस क्रमांक 6018 चा संदर्भ देत त्यांनी सांगितले की प्रेषित मोहम्मद ﷺ यांनी फरमावले—
“जो अल्लाह आणि आखेरतवर विश्वास ठेवतो, त्याने चांगले बोलावे किंवा शांत राहावे.”
ते म्हणाले की कुरआन आणि हदीसच्या प्रकाशात आपण स्वतःचे आत्मपरीक्षण केले पाहिजे की आपण खरंच या शिकवणींवर अमल करतो का. आपण अल्लाह, त्याचे संदेष्टा ﷺ आणि आखेरतवर विश्वास ठेवतो, तरीही अनेकदा विचार न करता बोलतो, ज्यामुळे नुकसानच होते.
तथापि, त्यांनी हेही स्पष्ट केले की मौनाचा अर्थ असा नाही की सत्य आणि न्याय बोलण्याची वेळ आली असता माणसाने गप्प बसावे. वेळ आणि परिस्थिती समजून घेणे आवश्यक आहे. जिथे बोलणे गरजेचे आहे, तिथे सत्य आणि हक्कासाठी उभे राहणेही आवश्यक आहे.
शेवटी त्यांनी सांगितले की जर आपण आपल्या आयुष्यात “आधी विचार करा, मग बोला” हा सिद्धांत स्वीकारला, तर अल्लाहच्या कृपा व करुणेने आपण अनेक समस्यांपासून वाचू शकतो आणि समाजात मान-सन्मान व प्रतिष्ठा प्राप्त करू शकतो.
शेवटी त्यांनी दुआ करत म्हटले—
अल्लाह तआला आम्हा सर्वांना या शिकवणींवर अमल करण्याची तौफिक देवो. आमीन, या रब्बुल आलमीन.
