आग्रा: मस्जिद् नहरवाली, सिकन्दरायां खतीबः मुहम्मद् इक़बाल् शुक्रवासरे प्रवचनेषु मुस्लिमान् प्रति बलं दत्तवान् यत् ते स्वस्य इस्लामिक् इतिहासं हिज़री-पञ्जिकायाः च ज्ञानं धारयितुम् आवश्यकम् अस्ति। स्वीयं परिचयं इतिहासञ्च विस्मर्तुं यः कःचित् राष्ट्रं पतनस्य आरम्भं करोति।
खतीबः इक़बालः 1957 तमे वर्षे घटितं एकं दृष्टान्तं स्मृतवान्। तेन उक्तं यत् प्रसिद्धः इतिहासज्ञः समीपदेशं भ्रमणाय गतवान्। एकस्मिन् संगोष्ठ्ये तस्य देशस्थः प्रख्यातः लेखकः राजकीयः च अधिकारी ऑटोग्राफ् अपृच्छत्। इतिहासज्ञः हस्ताक्षरं कृत्वा हसन्तः पृष्टवान्—
“अहं हिज़री-दिनाङ्कं अपि लिखितुम् इच्छामि… किं भवतः ज्ञातुं शक्यते अद्य का हिज़री-दिनाङ्कः?”
एतत् श्रुत्वा अतिथिः लज्जितः जातः। इतिहासज्ञः स्वयमेव दिनाङ्कं लिखित्वा उक्तवान्—
“यः स्वस्यैव दिनाङ्कं विस्मरति, स नूतनदिनाङ्कं कथं रचयेत्? इतिहासः केवलं वाच्यैः न, कर्मणैव निर्मीयते।”
इक़बालः दु:खं व्यक्तवन्तः, यत् सप्ततिः वर्षाणां अनन्तरम् अपि स्थितिः न परिवर्तिता। अद्यापि बहवः मुस्लिमाः स्वस्य हिज़री-दिनाङ्कं न जानन्ति। तेन उक्तम्—
“स्वीयं दिनाङ्कं विस्मर्तुं प्रकारस्य पापः। यदा भवतः इतिहासं विस्मरति, तदा इतिहासः अपि भवतः विस्मरति।”
“यः राष्ट्रः स्वस्य नबिं ﷺ न पालयति, तस्य दिनाङ्के कीचन मान्यता नास्ति।”
सः जनान् प्रति आवाहनं कृत्वा उक्तवान् यत् ते स्वयम् धर्मस्य इतिहासस्य च ज्ञानं धारयन्तु, अपरे अपि स्वबालयान् परिचेतुं प्रयत्नं कुर्वन्तु।
अन्ते सः प्रार्थना कृतवान्—
“अल्लाह् ताआला अस्मभ्यं सम्यक् बोधं विवेकं च प्रददातु। आमीन् य रब्बुल् आलमीन्।”
